Новелла
Любовь Ануфриева
Картупельсö муö шыбитны абу сьöкыд, абу сьöкыд и сійöс тыртыштны муöн, но медым сійö быдмис да сетіс плод, та вылö колö уна кад, мырсьöм да вын. Őнія шыбöль олöмын ставыс дзугсьöма. Весиг мам-батьлы оз сюр кад челядькöд ноксьыны. Став налöн могыс – удж, а челядьсö мед видзасны баб да дед; найö кö на и абуöсь, ылöдчасны мед асьныс. Ичöтсянь кö мортыс кольö öткалун ёртыскöд, йöз котырын сылы овсьö ёна сьöкыда, сійö кылö асьсö гöгöрвотöмöн да ковтöмöн. Но тайö öтка мортыс бара жö бурджыка гöгöрвоö олöмлысь кöрсö, кужö нимкодясьны вöр-ваöн, овны сыкöд öти олöмöн да сьöлöмсянь эскыны, мый тайö кыз му вылас эм кимöститчöм, мый сетö позянлун лоны кöть этша шудаöн муюгыдас, нарошнö ставыслы: и кулöмаяслы, и ловъяяслы.
Сё ыджыд пасибö мада Енлы, мый кöть рыт кежлö жарыс этша уси, öд ва новлігад, сьöд уджын пессигад став выныд бырö, и ньылöмыд мышку вывсьыд зарни тусьяс моз киссьö, а сэсся и лолыд заводитö косьмыны. Татшöм жарад окота сöмын шыбитчыны сöдз ваö да ёна дыр купайтчыны, сунласьны чери моз, мед лолыд ворсас, ловзяс, мыссяс жугыль думъясысь…
1978-öд вося июнь тöлысь дас кыкöд лун. Галиналöн мам-бать тайö гожся шоныд рытнас мöдöдчисны кык вежон кежлö шойччыны Чёрнöй море дорын. Ёна жö найö мудзöмаöсь чужанін пельöсысь, мöс да вöдитöмысь и ставсьыс, мый кытшалö найöс. Галинаöс нылöн эз лыддьыны, век сійöс мыйыськö мыждісны, öтдортісны ас дінысь. Корсюрö том нывлы кажитчис, мый сійö чужанін керкаас «ненужнöй вещь». И тайö вöлі дзик тадз, сы вöсна мый Галя быдлаын вöлі ковтöмöн, сылысь сёрнисö эз мöдны кывзыны, эз пыдди пуктыны сылысь вöчöмторсö. Бать-мам мунісны, и тані налöн быттьö нинöм эз коль: ни вуджöрныс, ни горзöм шыныс… Кöть öні ёна бöрд, став вынсьыд горзы, но та вöсна дзик нинöм тай оз вежсьы!
Галиналы кажитчис, мый тайö гожся мича рытыс медся шуштöм сы ичöт олöмын, сылöн нэриник мирын… Часі кучкаліс на войшöр, а кольöма нин, кажитчö, нэм. Другысь лои ыджыд дивö: кодкö ёна трачнитіс öдзöсö, быттьö кöдзыд тöвйö бергöдчис гожся войыс. Ныв повзьöмысла дрöгмуніс, но недыр кад мысти йирмöгыс личалыштіс. И сэсся син водзас сувтіс мöд серпас: быттьö енэжсянь лэччöма югыд андел, коді кöсйö сы ки пыдöсö вольсавны став зарни кодзувсö, мед сійö сöмын оз гажтöмав, оз вöй öткалунас.
Но югыд анделыс ёна нин дурмöмöн öшиньö кучкис да ош моз равöстіс: «Восьты öдзöстö!» Нывлöн сöстöм думъясыс разалісны, сьöлöмыс пондіс ёна тіпкыны, вом пыртіыс петны мöдіс, но Галина смелмöдчис да петіс судьбаыслы воча, восьтіс, а сэні сулалö Савелий дед, дзик код юра, кок вылас öдва легзьö. Том ныв дедушсö пуксьöдіс лабич вылö да кутіс кывзыны сылысь сёрнисö. Сьöлöмкылöмъясöн юксигöн пöрысь пöль друг бöрддзис, шог синваыс кутіс шорöн киссьыны, быттьö выльысь кöсйис петкöдлыны сылысь став олöмсö. Тайö здукас нывлы сэтшöм окота лои сійöс бурмöдны небыд кывйöн да босьтны сылысь став курыд дойсö ас мыш вылö. Пöрысь мортлысь висьталöмсö некор вунöдны он вермы да и он куж.
«Дона нылукöй, менам тувсовъя лэбачöй, тöдан-ö тэ курыд шогсö? Дерт, он тöд… Ас кельыдлöз синъясöн кö аддзылін менсьым олöмöс, синваыд эськö вирöн тойыштіс, сы мыйта менсьым пеж войнаыс гусяліс, сы мыйтаысь менö олöмыс чужъяліс…
Финскöй война дырйи ме ас муса ёртъяскöд, дона землякъяскöд, зэра рытын сюрим пленö. Финъяс ёна миянöс чужъялісны, сьöлалісны чужöмö и тайö жö рытнас дас салдатöс кытчöкö нуöдісны. Ми, кольысьяс, тöждысим на вöсна, сьöлöмнымöс пыдзралісны сьöкыд думъяс, но ставöн ми енэж-му костас вöлім на öтлаын…
Шондіа асыв, и миянлы кажитчö, мый некутшöм война абу и со мудзöм синъясаным уси шуштöм серпас: сійö дас салдатыс öшалісны увлань юрöн пуяс вылын, сьöлöмныс эз нин тіпкы, а кынöмъясаныс пызь – финъяс сюялöмаöсь; ёна мучитöмаöсь коньöръясöс. И та йылысь енэжын жугыля горзісны сьöд варышъяс. Быттьö кодкö пуртöн лöсаліс ловнымöс, но ми кутчысим. Кутчысим, мед бырöдны вöрöгöс. Войнас яр лöглунöн ми уськöдчим дöзьöрытысьяс вылö, бырöдалім найöс öти здукöн, сэсся менам тшöктöм серти сотім финъяслысь сиктсö, сотім виöм ёртъяс да талялöм айму вöсна. И посни челядьыс, и нывбабаясныс öзйисны биын. Кага моз бöрдіс сиктыс, кага моз кыпöдчис енэжö кулöм салдатъяслöн ловныс…».
Галиналöн доршасис синваыс, пуис вирыс, тайö збыль вöвлöмторйыс ёна тшукис том сьöлöмас. Савелий дед эз вöв шыбитана мортöн, сы ордö йöзыс бура сибöдчисны, уджöн ошйысьны эз радейт, но сöмын öтдортчыны эз куж. Мортсö чужöмсяньыс юны некод оз велöд. Прöста уна помка серти сылысь торъя олöмсö кужö дзугны Олöмыс. А винасö юигöн, кыдзи шуö Савелий дед, став йиран шогыс вунсьö, сынöдыс сöстöмджыкöн лоö, весиг лолыд сьылö-йöктö.
Вöр-ваыс надзöник заводитіс палявны, шоныд тöвру летіс Галиналысь еджыд юрсисö. Олöмын öти листбок бара лои бергöдöма. Кöнкö вöрын нора кöкö кöк, быттьö ассьыс олöмсö лыддьöдлö. Дед юрысь сурыс этша петыштіс, бöр нач мортöн лои. И сэсся сійö паніс мöд сёрни, мöд бергöдöм, но вунöдтöм олöмысь листбок.
«Илля лун. Медбöръя жаръясыс пöльтöны, ыджыд гымъясöн нималö тайö моз тöлысьыс. Муысь коки унджык нидзув да мöдöдчи Крукасян тыяс дорö кыйны чери. Татшöм жарад и сирыд самасьлö, сöмын аслыд колö лоны наянджыкöн да мудерджыкöн. Марина гöтырöй пуктіс нопйö коланторсö: нянь, сов, истöг, панов… Но мунтöдз тшöктіс видзöдлыны выль картупель. Шуис: «Вомнымöс кöть вежлам». Ме петі картупель йöрö и друг аддзи, мый енэжыс гартчö сьöд сьöкыд чышъянöн, матын нин кылö гым, быттьö кодкö ружьеöн лыйсьö. Медым дона Маринаöй, царство сылы небеснöй, оз ме вылö дöзмы, повтöг заводиті муын ноксьыны. А йöзын тай шулöны, ыджыд вынъяс кö му вылын ыдждалöны, оз позь гым дырйи ни гырысь пу улö пырны, ни муын гудйысьны. Став вынъяслы паныд, Илля Пророклы вöчи, гашкö, лёктор, но аслад тай гöтырыд быд енмысь медбур. Гымыс вöлі кос, ни öти зэр тусь му вылö эз волы, быттьö луныс воча сувтіс сэтшöм лунлы, кор израильтянинъяс эз кутны эскыны Енлы и пондісны юрбитны идолъяслы. Сэки Пророк кевмöм серти му вылын вошйис быдса куим во ыдждалысь засуха. Кор йöзыс ас грекъяссö гöгöрвоисны, кутісны корны енлысь прöща. И зэрöм бöрын муыс бара ловзис. Тайö вöвлöмторйыс бергаліс юрын, но ставсö тай вöчи ас ног. И друг мыйкö сэтшöм синтö ёрана югыд менö уськöдіс му вылö. Меным эз доймы, тайö вöлі чöскыд дой. Ме куті аддзыны, кыдзи кутшöмкö ыджыд вежа дядьö мича еджыд вöвъясöн мелань лэччис. Тайö выныслы паныд сувтны эг нин вермы. Енэжыс воссис, и мирыс кык пöв лои югыдджыкöн, а дядьöыслöн вöвъясыс сэтшöм шыльыдöсь, мый татшöмъяссö сэсся некытысь он аддзы. Енэж-му костын гöститысь Илля Пророк стрöга сувтіс ме водзö да вошйис сюйны ас зарни телегаö. А менам гöтырöй, Маринушкаöй, ыджыд крукöн мелань котöртö, лёк кывъясöн матькö, а Илляыслы дзик весьшöрö, менö кыпöдö и кыпöдö. Марина матыстчис и кыдзи тай дядьöыслы крукнас трачнитіс, дядьыслöн юр гöгöрыс заводитісны сяркйыны би киньяс. А гöтырöй сылы мöдысь да ёнджыка на. Пророкыс кисьыс менö лэдзис, а сэсся ме немторсö ог помнит. Марина шöйöвоштöг, мед меысь гымлöн вынъясыс петасны, тыртöма менö муöн. Илля Пророк вошöма, но кольöма сöмын телегаыс. Сійö абу нин сэтшöм зарни, а миян кодь, мувывса. Ме, эськö сэк ловзи, но куим вежон мысти купайтчигас менам Маринушкаöй пöдöма…».
Савелий дед бара заводитіс бöрдны, и Галина тшöтш. Найöс ньöти ловъя лов эз кыв, сöмын садьмысь вöр-ваыс… Сэсся дед пуксис Илля Пророк телегаö да мöдöдчис гортланьыс.
Галиналы пыр на эз узьсьы, сійö пырис керкаö, пузьöдіс тшай, юис юмов печенньööн. Юрас пыр на бергалісны пöрысь пöльлöн висьталöмторъясыс. Галиналы, дас квайт арöса нывлы, öтнасыслы кольччыны вöлі зэв сьöкыд öд быдмысь мортлы колö кодкöкöд варовитыштны, думъясöн юксьыны, но татшöм шудыс сылöн вöлі этша.
Вöр-ваыс долыда очсыштіс, и югыд шондіыс бара вошйис ноксьыны ас уджнас. Вольпассьыс ныв чеччыштіс збоя кöть и тайö войнас ньöти эз унмовсьлы. Сöдз ваöн мыськис чужöмсö и петіс картаö лысьтысьны. Кукъяс ёна тшыгъялöмаöсь, но лысваöсь турун сетöм бöрын найö, мадаяс, эз нин сэсся баксыны. Галя радейтіс кывтöм пемöсъяссö, гашкö, сы вöсна мый найö сійöс кывзісны, лёк кывйöн сьöлöмсö эз дойдны. Аттьö Енлы: мöсъяс пöтöсь, лысьтöмаöсь, öні нывлы колö вöвъяскöд ноксьыны.
Вöв жырйö пыригöн Галя аддзис кык пöрысь дзор тошка дедушöс. Найö пукалісны вöв грива вылын да кыисны кöса. Но и дивö! Шуöны тай, вöвъяс кö кöзяинсö оз кывзыны, чужъясьöны, пемыд войяснас тайö пöрысь дзор тошка дедушъясыс найöс ёна нöйтöны, синъяс дортіныс новлöдлöны биöн. Ёсь гыжъясöн песлалöны куныссö. А вöв кö тэрыба уджалö, став ловсö сетö сьöкыд уджлы, кулиганъясыс кыöны кöса, голянысö малалöны.
Галяöс аддзöм бöрын дедушъяс саялісны, кытчöкö дзебсисны. «Ладнö, – думыштіс ныв, – тайö войнас ме тіянöс кута, некытчö он вöчсьö».
Кузь да жар лун мойдіс нин ассьыс бöръя висьтъяссö, ас позйö шонді пуксьöм бöрын, нывка йöрталіс вöвъяссö да дзебсис. Часі кöнкö кучкаліс войшöр, и друг, сэні, пемыдінас ёна кутісны триньгыны кöлöкöлъяс. Őти здукö, быттьö кодкö тшöктöм серти, ставыс лöнис. Сійö кодкöыс аслыспöлöс кывйöн мыйкö нускис, и эз öти мортлы, а некымынлы. Стенын писькöдöм розьті Галя гусьöник кыйöдіс найöс, кодъясöс и весь мирыс на, гашкö, эз аддзыв – дедуш-кулиганъяссö. Вугралігмоз найö заводитісны кыны вöв грива кöсаяс, и сэтшöм жö нин тайö войся кыйсьысьясыс дзоляöсь да жальöсь, мый окота любуйтчыны и любуйтчыны. Но мортлöн ёна кöсйöмыс ставсö тай венö. Галя гусьöн восьтіс öдзöссö, сійö эз дзурт, сöмын нывлöн томиник сьöлöмыс сідз тіпкис, мый ачыс асьсö эз кыв. Сійö чеччис вöв дорö да тшапкис тіралысь киас öти дедушсö. Сылöн пиньясыс вöліны ёна чегласьöмаöсь и сісьöсь, навернö, сы вöсна, мый дедыс зэв дур и скöр: дыш вöвъяссö курччалö, сьöкыд мукаясöн виö. Галя ёкмыльсö топöдіс киын и сюйис стеклö дозйö, а сэсся зэв öдйö кайис муса лöс вылас, кöні колляліс ассьыс öткалунсö. Őні сэні сыкöд лоас ловъя лов, кодлысь позяс быд кимöститчöм йылысь юасьны.
Пемыдінас вежа дедыс лöсталіс югыд биöн, весиг синтö ёна ёрис, быттьö ёкмыльыс став выннас кöсйис жугöдны дозсö, но стеклöыд, вöлöмкö, вынаджык.
Дедушыс пондіс бöрдны лöнь синваöн, и Галялы дедыс лои мелі да шань. Сэсся дзоля ёкмыльыс сыркъялігмоз коми кывйöн заводитіс сёрнитны, вошйис нывсö кидтыны (кöлдуйтны): «Му улысь геенна, адскöй мукаяс мед йирасны тэнсьыд ловтö, ме кута ёрны,тшöктыны быд лёк вынлы, медым олöмад ставыс дзугсяс. А лэдзан кö менö сöстöм вöля вылас, козьнала тэнö мича да бур козинöн». Галя повзьöмöн видзöдіс скöр пемыд синъясö, кытысь эз позь гöгöрвоны, мый сэні: либö дурлун, либö гажлун… Пеж кыв вылö видзöдтöг ныв дедушлы прöста нюмъёвтіс, гуся думнас корис сылысь прöща. И друг дедыс дзик мöд синъясöн видзöдліс ныв вылö, быттьö öні сійö нин корис нывлысь прöщасö. Со мый вермö вöчны прöст нюмыд, вот мыйысь оз сетны сьöм, но дыр кежлö кольöны шудаöн! Галина вежа кулиганыслы шöпкöдіс: «Дедуш, тэ кыдзкö менö прöстит, менам прöста сёрнитысь абу. Ме думайті, мый тэныд ме ордын кажитчас, и ми лоам медбур ёртъясöн, а тэ со кыдз мекöд. Но тэ эн тöждысь, дзик пыр жö ме тэнö лэдза бöр ас мирад. Галялöн виччысьтöг мыччысисны синва войтъяс, и дедуш таркöдыштіс дозйö. Сылöн вит ур кодь синъясыс кутісны лöставны яръюгыд биöн, и öні нин пöрысь кулиган пыдди вöлі том да мича тун.
«Синваыс ёрта-ёртöс кыдзкö ёна матыстö, оз лёк кöсйöмъясöн, а пытшкöсса мирöн. Тэныд, Галина, сьöлöм бердад быд сикас думъяссö оз ков босьтны, сы вöсна мый тадзи овнысö сьöкыд. Колö лоны прöстöйджыкöн; кодкö кö лёк кывйöн дöзмöдас, оз ков öзйыны кос чаг моз, колö лоны мортöн уна сикас пöвстын. И шогтö разöдöм могысь ме збыльмöда талун öти, но медъёна кöсйöмтортö».
Галя эскис быдсяма кимöститчöмъяслы да чудьяслы, а регыд нин лоас Иван лун. Ок и гажа кольлывлö тайö праздникыс сиктын: асылöдз и сьылöны, и йöктöны том и пöрысь. Тайö лунас асъя кыакöд колö купайтчыны – выль бур вынъяс пырöны лолö. Бурдöдысьöн тайö лунас лыддьысьö и лысва, сійöс чукöртöны ас бöрся кыскалан скатертьö. Чайтöны, мый Иван лунся лысваыс бырöдö чужöмысь быдсяма петасъяс, а керкаын кö овмöдчöмаöсь тöрöканъяс, и найöс виö, сöмын колö бурджыка мавтны стенъяссö тайö вежа лысванас. Иван лун войö и папоротник дзордзалö: войшöрын сійö кымынкö здук кежлö öзйылö син ёран биöн. Йöз чайтöм серти, тайö быдмöгсö аддзысь мортлы вичмö сэтшöм ыджыд вын, мый прöстöй мортлы и вöтын не вöтавны. Сійö войнас ёна колö повны васаясысь, сы вöсна мый найö кидтысьöны, а коді сюрö налöн ки улö, колö виччысьны сöмын лёктор. Эм нöшта и татшöм эскöм: Иван купала войö ёмаяс йöйталöны, та вöсна вöвъяссö колö бура йöрны картаö – лэбöдлöны Куш Юра кыр йылö.
Со и локтіс ёна виччысяна Иван лун, со и локтісны шойччанінысь бать-мам. Галина уськöдчис налы воча, кутіс окавны найöс. Но нывлы кажитчис, мый найö нöшта кöдзыдджыкöсь сы дорö. Галя синъясын кутіс чусавны сэтшöм жугыльлун, мый мир пасьтаыс та мыйттасö он аддзы… Рыт кежлö бать-мам корисны уна гöсьт, локтöмныссö да Иван лунсö празднуйтöм могысь.
Том ныв кайис аслас радейтана пельöсö, пуксис öшинь дорö да ёна бöрддзис. Сійö кыліс асьсö сэтшöм ковтöмöн, весиг окота лои кувны, но друг енэжсö тупкис сьöд кымöр, и вошйис гымавны. Галялöн öшинь дорö пуктöм картіыс заводитіс лэбавны, кажитчö, зэв уна лэбач öні тані, сэсся друг öти стен пельöсас мыйкö ёна югзис и петкöдчис ён туныс. Сійö шуис: «картіяс костсьыс аддзы да кут пикöвöй дамасö, ляскы рöмпöштан шöрас, дамаыс сэки ловзяс и тайö здукас кор сылысь ассьыд кöсйöмтö. Но сійö кö тувччас джоджас, тэ ассьыд кöсйöмтö дзуган, и мича ёмаыс тэнö джагöдас».
Галя повзьытöг öшинь дорысь чеччыштіс, заводитіс корсьны картісö лэбалысьяс пöвстысь. Кутöм бöрас дзöрöмöн ляскис рöмпöштан шöрас да неылö вешйыштіс. Кык минут мысти дама-ёмаыс вошйис вöрны места вылас, быттьö уна сюрс во сайын сійöс кидтöмаöсь. Нывбабаыс вöлі сэтшöм мича, сьöд, быттьö тöвся вой, юрсиа; синъясыс пачысь шом кодь пемыдöсь; кузь тушаа, статя. Галя мöдіс висьтавны сылы ассьыс кöсйöмсö, но сыöн нимкодясигас эз казявлы, кыдзи дамаыс тувччис поскас и кузь ёсь гыжъяснас кутчысис Галялы голяас, вошйис пöдтыны. Ныв лöзöдö нин, но бöръя вынъяссьыс сійö горöдіс, корис Енлысь мездöм, ёна матькис дамасö. Но ёмаыслы дзик весьшöрö. Сылы сьöд ракалы, долыд; ныв пöдö, пöсь синваыс визувтö бан боктіыс, и некод нин сылы ки оз нюжöд. Жырйын гажöдчысьяс сійöс оз кывны.
Галялöн сьöлöмыс зэв нин ылын тіпкö, сылы кажитчö, мый сійö мунö сьöд туннельті кутшöмкö öдзöс дорö. Друг кодкö мича дамасö сы дінысь тойыштіс, ёсь гыжъяссö голясьыс мынтöдіс. И öні Галялы кажитчис, мый сійö бöр локтö тайö мирас. Сылöн лолыс вöтöдö став олöмсö, мый миянлы лоö параллельнöйöн. Ныв кутіс аддзыны мöд серпас: вежа туныс летö – гынзьöдö ёмалысь юрсисö, люкöдö джоджас. Кажитчис, мый ёмалöн выныс бырис, но медбöръя вынъясöн сійö кучкис тунлы рушкуас, и тун воштіс садьсö. Дама бара уськöдчис Галя вылö, но енэжыс друг воссис, сьöд кымöръяс разалісны, и Галя öшиньö пырис Вежа Ай. Медводз сійö сюйис ёмасö ыджыд кöрöбö, а сэсся öти видзöдласöн бурмöдіс Галяöс. Вежа Ай нюжöдіс нывлы кисö, но лёк вынъяса пикöвöй дама пасьвартіс кöрöбсö да öні сьöд рака моз уськöдчис нин Вежа Ай вылö. Галя кулöмысь ньöти повзьытöг ыджыд черöн кераліс дамалысь шуйга кисö. Сы бöрын ёмаысь дзик нинöм эз коль, сöмын енэжö кыпöдчисны кык мисьтöм рака… Вежа Ай нюмъёвтіс да гусьöн шуис: «Коді ассьыс олöмсö ме понда сетö, сійö век кутас овны». Тайö кывъяс шуöм бöрын Ен вошис.
Лунъяс колины бöрö. Локтіс ар, жугыля гылалöны коръяс, енэжын вочасöн восьлалöны руд кымöръяс, корсюрö этша буситö посни зэр.
Сентябр тöлысь дасöд лун. Тайö луныс нималö унаторйöн: медводз сійöн, мый талун Галина нывъёрлöн чужанлуныс. Саша корис Галяöс да мукöд ныв-зонмöс. Ок и чöскыд жö пызан вылын сёян-юаныс! Жырйын сэтшöм югыд да сöстöм – ставыс тайö Саша мам-батьлöн киподтуй. Сёр рытын нин Геня, Сашалöн жöник, корис нимлунасьысьясöс йöктыны клубö. Шуис: «Подöн некод талун оз мун, лэччам менам ньöбöм выль машинаöн». Ставöн радпырысь мöдöдчисны, а Őньö пыравліс лавкаö да ньöбис сур доз. Орчча Мокчой сиктöдз абу и дыр машинанас лэччыны, сöмын шуштöм тай, зонъясыс код юраöсь да.
Виж коръяс зарни эшкын моз вольсалöмаöсь туйсö. Машина ыджыд öдöн мунö, нывъяс сьылöны, зонъяс тшöтш. Но друг гажыс öти здукö торксис: бергöдчанінын машинаыс тыраліс джуджыд гуö. Войтырыс Нöлинь бергöдчанінсö шуöны урöсаöн, унаöн нин тані кувсьылісны, а колисны кö ловъяöн, недыр кад мысти лёк вынъясыс кыдзкö тай кыскисны ас берданыс мортсö. Машина ёна сибдöма, некод петны оз вермы, да и ловъяöн кодкö коли-ö?
Джуджыд гуын том йöз куйлісны куим час, а сэсся кодкö висьталöм серти локтіс бурдöдысьяслöн машина. Усьöмаяс ставыс кулöм да олöм костынöсь. Галя ловъя на, но зэв сьöкыд.
Сентябр тöлысь дас öтиöд лун. Больнича жырйын Галинаöс дöзьöритö пöрысь нывбаба. Нывлöн некыті оз доймы, сійö нинöм оз гöгöрво. Медся шуштöмыс сыын, мый нывлы юрас пырöма ыджыд кöрт, и сылöн олöмыс надзöник кусö…
Сентябр дас кыкöд лун. Шондіа асыв серти луныс, тыдалö, лоö жар. Галиналысь шойсö вайисны бурдöдчанінысь керкаö. Бать-мам аддзисны нывныссö да вöлисти гöгöрвоисны ассьыныс ылалöмсö: Галя вöлі öткаöн и колис öткаöн нэм кежлö. Уна йöз бöрдö Галя шой вылын, уна сись öзйö жырйын, но Галялы ставыс нин веськодь, сійö нинöм оз кыв, сылöн лолыс вошöма кöнкö енэж-му костас… Мыйла, но мыйла, кор мортыс кулö, сöмын сэки сылы висьталöны бур кывъяссö?
Сентябр дас нёльöд лун. Зэрö. Уна юркытш öшалö керка стенын, уна бöрдысь сись кöсйö шонтыны керкасö да сэтчöс йöзсö, но Галяöс некод и нинöм оз ловзьöд. Бать-мам бöрдöны, корöны Галяöс, но сійöс нин петкöдöны кокнас водзöн. Оз гöгöрвоны йöзыс, мый челядь водзын налöн эм мыж, и нимыс сылöн – кöдзыдлун.
Со тадз мортлöн кымöрсайса кодзув моз кусö нэмыс. Со мыйöдз вайöдö бать-мамлöн ас челядь дорö веськодьлуныс!
Галяöс катісны шойна вылö. Уна крест костын тыдаліс öти восьса гу – нывлöн выль керка, пемыд да шуштöм. Быдöн пöся окыштіс том нывлысь кöдзыд плешсö, а сэсся сійöс тупкисны еджыд дöраöн да лэдзисны, выль оланінас. Галя гу дорын йöзыс сулалыштісны, а сэсся мöдöдчалісны гортлань. Савелий дед медбöрöдз кольччис гу дорас, дыр бöрдіс сэні, варовитіс нывкöд, кöть и Галя сійöс эз нин кыв. Зэрыс тёпкис и тёпкис, и друг öти виччысьтöм здукö енэжыс воссис и лои зэв югыд. Туйті мунысьяс сибдісны места вылын да аддзисны вунöдтöм мича серпас: рай öдзöс дорын сулалö Павел Апостол, сійö виччысьö выль воысьясöс. Гöгöр лöнис. Друг мыччысисны кык еджыд юсь, найö бордъяс выланыс вайöдісны Галяöс öдзöс дорас. Ныв нюмъёвтіс и Павел Апостол восьтіс öдзöссö да нывлысь кокньыдик гöн кодь ловсö пыртіс райö ки вылас. Мича бадь пу костті найö мунісны, а медыджыд дивöыс вöлі сыын, мый Апостол сетіс Галиналысь ловсö Енлы киас, и Енмыс, кöлöкöлö унаысь кучкöм бöрын, нывкасö водтöдіс потанö, Галя чöскыда унмовсис, унмовсис вöлисти чужöм кага моз, öнісянь заводитас выль шуда олöм…
Бöрö колины вояс. 1994 вося тöв шöр дас коймöд лун. Őшинь сайын усьö лым. Пöрысь гозъя мöдöдчисны шойна дорö. Őд талунъя шоныд лунас Галялы тырис эськö комын кык ар. Мичаысь-мича вöлі тайö тöвся серпасыс: гöгöр шы ни тöв, сöмын небыд бобувъяс вевттьöны кок туйтö. Локтісны шойна дорö, а Галялöн гу дорын сулалöны куим морт. На пиысь пöрысь гозъя аддзисны тöдса, но и мыйöнкö тöдтöм нывкаöс. Сэсся дзор юрсиа нывбаба, Галялöн мам, юаліс, эз-ö найö аддзысьлыны коркö? Нывка видзöдіс гозъя вылö, но нинöм шуны эз вермы, сöмын долыд синваыс ньöж визувтіс и визувтіс… Ныв дорын сулалысьяс гöгöрвоöдісны, мый налöн Танюша овлöма нин тані и та йылысь сійö висьтавліс челядырсянь на. И мый найö кöсйысьöмаöсь вайöдлыны сійöс ас важъя чужанінас, öд кылöмаöсь сылысь кöсйöмсö.
Еджыд юрсиа Танюша да бöрдысь Галялöн бать-мам дыр видзöдісны ёрта-ёрт синмö, быттьö кöсйисны тайö здукас ставсö бергöдны бöр. Но Галялöн, öнія Танюшалöн, эм выль бать-мам. Найö радейтöны сійöс и вöчöны ставсö, мед ныв вöлі шудаöн.